Dirksland tussen de doerians
Dit is de handelseditie van
Frank Okkers dissertatie over de schrijver die uiteindelijk het plaatsje
Dirksland op Goeree-Overflakkee verwisselde voor het plaatsje Blimbing, even ten
noorden van Malang (Oost Java). Het boek is door andere recensenten nogal
afgebroken - Kees Fens in De Volkskrant, Martje Breedt Bruyn in Vrij Nederland
-, zeggend dat het niets 'nieuws' te vertellen had m.b.t. persoon en werk van
Walraven. Bovendien zou Okkers stilistisch vermogen slaapverwekkend zijn. Het is
maar hoe je het bekijkt, er zijn muziekrecensenten die nooit meer een
Beethovensymfonie willen bespreken, omdat het niets 'nieuws' is. Maar ze
vergeten in de arrogantie die hun blik vernauwt tot een tunnel, dat er steeds
nieuwe generaties zijn voor wie Beethoven, en in dit geval ook Walraven,
volstrekt nieuw is. Daarom zou het boek bij uitstek geschikt zijn, om nieuwe
lezers in te wijden. Het valt ook niet te verwachten dat veel 'nieuwe' feiten
i.v.m. Willem Walraven boven water komen. Wat dat betreft is Okkers boek een
goede aanzet om in kort bestek veel over de schrijver bij te lezen en dat is
nogal wat. Zijn moeizaam bestaan als boekhouder, maar ook als broodschrijver,
met doorlopende dreiging weer ontslagen te worden wanneer hij een stuk schrijft
dat zijn bazen onwelgevallig is, het is erg herkenbaar binnen de koloniale
verhoudingen in Indië. Zijn mislukte avontuur in Canada en de Verenigde Staten
is even typerend voor de maatschappelijke onaangepastheid, als zijn vlijmscherpe
- misschien niet eens kwaadaardig bedoelde - beschrijvingen van het bekrompen
Malangse milieu. Het is duidelijk dat je daarvoor niet in deze dissertatie moet
zijn, maar eenvoudig naar zijn brieven dient te grijpen, of naar de bundel
'Eendagsvliegen'. Hij reikt immers tot eenzelfde kaliber als de notoire
brievenschrijvers Du Perron en Ter Braak in de zelfde periode bereikten.
Speculerend zou je kunnen zeggen dat een verblijf in Nederland hem vandaag in
een heel ander perspectief zou plaatsen, dan dat van de zeurende chroniqueur in
een nooit wennend warm land.
'n Duidelijk dilemma, voegt feitelijke kennis van leven en achtergrond iets toe
aan de kwaliteit van een schrijver? Het antwoord zal even duidelijk 'neen' zijn.
Wie de stukjes en artikelen van Walraven leest voordat je leert van zijn
levensloop, moet wel erg bijziend zijn om de vanzelfsprekende stijl, de zonder
omwegen vertelde verhalen en het observatievermogen niét te herkennen. Zo kun
je Busken Huet na anderhalve eeuw ook nog lezen, of Multatuli. De door Okker
aangedragen nieuwe feiten b.v. over het mislukte Amerikaanse avontuur doen niets
af of voegen iets toe aan Walravens uitzonderlijke schrijfkunst. De emotie die
verwoordt hoe ongelukkig zijn laatste jaar tijdens de Japanse bezetting moet
zijn, onderga je vooral door de eerder gepubliceerde (in grote rancuneuze woede
geschreven) 'Groote verbittering' van Walravens Indozoon. Neen, je herkent het
tweespaltige karakter bij die Indo, maar het ongelooflijke gebeurt dat die
tegenstrijdigheden, balancerend tussen twee vaderlanden zoals het cliché wil
dat we zeggen, die Walraven sr moeten hebben verscheurd volledig in beeld worden
gebracht. Het blijft lastig kiezen tussen de geur van gerooide kleiaardappels en
doerians. Frans Okker m.i. is met zijn afstandelijke stijl geslaagd in het
losmaken van die ervaring.
Een biografie van Willem Walraven Frans Okker Uitg. Bas Lubberhuizen, 272 blz, ISBN 90-76314-438