'Leaf on a pillow', 1998. Speelfilm met Christine Hakim, Sugeng Heru en geregisseerd door Garin Nu-groho.
Op vrijdag 4 februari j.l was op Nederland 3 de Indonesische speelfilm "Daun di atas bantal" ('Leaf on a pillow') te zien; het is een drama over straatkinderen. De film is gebaseerd op de documentaire "Anak 100 Pulau" ('Kinderen van 100 Eilanden') die Garin Nugroho (Jakarta 1961) al eerder had
gemaakt. In de film is de in Indonesië bekende actrice Christine Hakim te zien in de
vrouwelijke hoofdrol. De film beleefde zijn première in Nederland tijdens het Internationale Filmfestival Rotterdam in 1999 en heeft daarna kort in een klein aantal bioscopen in Nederland gedraaid. Met "Leaf on a pillow" werd het Nederlandse bioscooppubliek verrast op een ongewone en interessante Indonesische speelfilm waarin op directe wijze actuele zaken worden aangesneden die spelen in de Indonesische maatschappij ten tijde van de monetaire crises. "Leaf on a pillow" vertelt het verhaal van straatjongens in Yogyakarta die op allerlei manieren proberen te overleven, zoals Heru (Sugeng Heru). Christine Hakim, is een gerijpte vrouw van in de veertig. Zij verdient de kost met kleine handel, zoals het verkopen van bloemstukjes en het verhandelen van katoenen stoffen. De bestellingen laat zij bij de klanten afleveren door vier straatjongens over wie zij zich enigszins heeft ontfermd.
In de harde strijd om het bestaan in Yogyakarta kan ze de jongens slechts een dak boven hun hoofd, een bord gekookte mie en een beetje aandacht bieden. De straatjongens zijn gewend om in de straten van de grote stad hun eigen weg te vinden en wat papiergeld te verdienen. Zo maken Heru en een van zijn makkers, ieder voor zich, met een gitaar muziek op straat waarbij ze liedjes zingen om daarvoor geld te krijgen van voorbijgangers. De vrouw en de jongens kunnen het met elkaar op deze wijze aardig rooien. Hun verhaal neemt een dramatische wending wanneer een van de jongens, genaamd Kancil, door een tragisch ongeluk om het leven komt, Heru het verkeerde pad opgaat en de vrouw tenslotte wordt teruggeworpen op zichzelf.
Het verhaal in de film is niet ingewikkeld, maar laat in al zijn eenvoud zien hoe hard en kil het dagelijkse leven is geworden in de grote steden van Indonesië. In die tijd verschenen in de Indonesische kranten berichten over kinderen die door hun ouders op straat werden gezet omdat ze niet meer voor hen konden zorgen. Talloze kinderen zwierven rond en moesten in de grote steden van Indonesië zien te overleven door te bedelen, te stelen of zich te prostitueren. Ook kon je in de Indonesische kranten lezen over een nieuwe rage onder tieners (voornamelijk jongens) om bij stations van de ene rijdende trein op de andere te springen waarbij regelmatig iemand om het leven kwam. Vermoedelijk ging het de jongelui om de (adrenaline)kick. Ook stonden er steeds weer in de kranten verontrustende berichten over jonge schoolmeisjes die in de prostitutie werkten om (school)geld te verdienen. Al deze zaken die zo nadrukkelijk aanwezig waren in de Indonesische samenleving in de dagen van Krismon zijn verwerkt in "Leaf on a pillow" (1998) waardoor het niet een 'gewone' speelfilm is, maar gezien kan worden als een tijdsdocument: een momentopname van een niet al te fraaie periode uit de laat twintigste-eeuwse Indonesische geschiedenis.
Opmerkelijk aan deze speelfilm is dat de rollen van de straatjongens gespeeld w0rden door zwerfkinderen die ook in werkelijkheid dagelijks op straat hun kostje bijeenscharrelen. In een televisie-interview tijdens het Filmfestival vertelde Christine Hakim dat na afloop van de filmopnames zij de straatjongens een aantal maanden in huis had genomen maar dat ze op een gegeven ogenblik haar huis hadden verlaten om hun straatleven voort te zetten. Kennelijk kunnen kinderen die eenmaal gewend zijn om op straat voor zichzelf te zorgen en zelf beslissingen te nemen zich moeilijk aanpassen aan een beschermde omgeving waar anderen voor hen zorgen en zij zelf aanzienlijk minder vrijheid genieten.
Rob Dumas