Waarom nog die herdenking op 15 augustus in Den Haag?

Op de website van het Koninklijk Huis (http://www.koninklijkhuis.nl/) staat het volgende bericht:

Hare Majesteit de Koningin woont dinsdag 15 augustus bij het Indisch Monument in Den Haag de herdenkingsplechtigheid bij van de capitulatie van Japan op 15 augustus 1945. De minister-president, de heer W. Kok, en mevrouw dr. E. Borst-Eilers, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, zijn ook bij de plechtigheid aanwezig. De Koningin zal een krans leggen bij het monument. Vervolgens zullen andere autoriteiten en vertegenwoordigers van betrokken organisaties eveneens een krans leggen.Het Indisch Monument is het monument ter nagedachtenis aan de burger - en militaire slachtoffers van de Japanse bezetting van het toenmalig Nederlands Indië. Het werd door de Koningin onthuld op 15 augustus 1988.
NB: Op dezelfde website staat de 15e augustus niet als Japanse capitulatie te boek, maar als formeel einde van de tweede wereldoorlog. Net alsof niets in de Pacific is gebeurd.

Terwijl in Nederland zelf vrijuit gesproken wordt over het wél dan niet toelaten van Duitsers tijdens de 4 mei herdenking - zie b.v. het interview met ambassadeur Nikolaos van Dam in Berlijn, verschenen in VN van 29 juli -, lijkt een discussie over de rol van Japan bij herdenkingen al een gepasseerd station. D.w.z. het is onmogelijk.
Zonder echter ook maar een voorafgaande poging om daarover in gesprek te komen met b.v. de Indische groep. Daarover is in BLIMBING meer geschreven, niet uit misplaatste rancune, of overgevoeligheid m.b.t. dit onderwerp, maar uit overtuiging dat je pas kunt spreken van een nieuw begin, of perspectief op zo'n herstart, als eerst de historische lijken in de kast zijn opgeruimd. 
Dat geldt aan alle kanten voor zowel de Nederlands-Japanse, als Nederlands-Indonesische betrekkingen. Totnogtoe is geen sprake geweest van zo'n discussie, die politiek niet wordt gewenst. Toenmalig kamervoorzitter Wim Deetman heeft t.g.v. het vijftigjarig bestaan van de R.I. indertijd een aanzet willen geven voor een parlementair onderzoek. Het voorstel werd buitengewoon snel door de politiek van tafel geveegd: Beatrix moest eerst nog haar in Indonesische ogen desastreus verlopen bezoek aan Soeharto brengen en de economische belangen zouden weleens kunnen worden geschaad.

BOYCOT

Ernstiger is daarom dat, ondanks allerlei perkaras (kwesties) die de laatste maanden binnen de Indische gemeenschap rondwaarden, men nog steeds niet geleerd heeft. De Dalang Mabuk heeft op het Indisch discussiebord indertijd (30 mei j.l.) opgeroepen om de 15e augustusherdenking in Den Haag te boycotten.

Zijn argumenten liggen voor de hand: 
1. De Koningin gaat vriendschappelijk om met de Japanse keizerlijke familie (Yamato), die in het verleden mede verantwoordelijk moet worden geacht voor diverse voorbeelden van volkerenmoord (Nanking, Mandsjoerije) en grove schending van mensenrechten (Jappenkampen, 'troostmeisjes', chemische experimenten op gevangenen). Ondanks die nauwe vriendschapsbanden gelukt het in al die jaren niet één 'fatsoenlijk' woord van mea culpa uit de Japanse strottenhoofden te persen. Het gaat niet om de in het buitenland beleden schuld, maar om wat je met het eigen Japanse volk nog weet op te brengen. We hebben het immers wéér gezien: de beide atoombommen werden met veel pompa herdacht, met Japan in de slachtofferrol! Terwijl de gemeentebesturen van Hiroshima en Nagasaki botweg geweigerd hebben de speciale tentoonstelling t.g.v. 400-jaar Nederlands-Japanse (handels-)betrekkingen in hun steden te vertonen. Met dat soort hoef je dan ook niet meer om te gaan, ze sterven toch niet uit, integendeel. 
Zoiets zei ook de mevrouw in de documentaire van Kees Hin, in opdracht van de Stichting Herdenking 15 augustus, die in het weekend voor de herdenkingsdag op TV werd vertoond. Maar er blijven ook twee voorbeelden hangen die recht tegenover elkaar staan: aan de ene kant die van het jonge kapstertje dat ontroerd en daardoor sprakeloos de gruwelfoto's van omgekomen mensen ziet, net als de jongeman die ronduit zegt dat de schoolboeken nog steeds gescreend worden, m.a.w. de niet welgevallige feiten worden domweg weg gelaten. Aan de andere kant de diehards van Jappen - er werd viermaal door de zonen van Nippon aan gerefereerd dat deze benaming hun kwetst, het zij zo - die in de Semarangse Kempeitai zaten of bevelhebber waren. Ontkenning van elke gruweldaad, de schuld geven aan overdrijving door de media, dat was het dan. Even hopeloze gevallen als de voor eeuwig getraumatiseerden die te maken hadden met Japse manieren in oorlogstijd, die het ritueel van theeschenken overstegen. Ook de koningin heeft blijk gegeven 'onvoldoende' - daarover kun je natuurlijk eindeloos twisten, maar de overlevenden van de het Japanse theeschenken in oorlogstijd hebben het laatste woord - inzicht te hebben gehad met haar ontvangst, plus een volstrekt onprotocollair optreden door samen met de Japanse keizer het nationale monument op de Dam te bezoeken. Overigens - ter sussende legitimering tegenover eventuele protesten uit het publiek - liepen in de optocht ook twee 'Indische' militairen mee, gen. Huyser (van de PUR) en gen. Boekholt (van het Indisch Platform), die beiden beter hadden moeten weten.
Laten we het nogmaals even herhalen, for the record. En misschien mogen we daarop afrekenen? 

YAMATO


Peter Schumacher bespreekt de studie over de Yamato-familie en geeft een treffend voorbeeld van het bezoek van de Japanse prins en broer van Hirohito aan Nederland. Dat doet hij elders in BLIMBING:  (http://home.soneraplaza.nl/mw/prive/blimbing/ed10/yamato.htm) 
Terwijl andere 'fatsoenlijke' en neutrale Europese staten (Noorwegen, Zweden) het bezoek hebben afgezegd - wegens de moordpartijen in Mandsjoerije - ontvangt ons land de prins met de nodige egards. Zelfs Karel Doorman zit aan bij het diner! Waarom? Omdat met name Nederlandse wapenleveranties in het geding waren. Des te macaber dus dat Doorman vijf jaar later als Schout bij Nacht waarschijnlijk slachtoffer werd van de eigen Nederlandse wapens. Een nurks die daar melding van maakt. 

2. De organisatie van de Haagse 15 augustusherdenking is meer en meer een zaak geworden van de Indische elite, of wat daarvoor doorgaat. Ga maar na: entreegeld betalen, die een flinke drempel vormt. Dranghekken waren al eerder aangebracht, het deel van de herdenking waar je kunt zitten is voorbehouden aan genodigden - die vaak niets met de herdenking en de gevoelens daaromheen te maken hebben -, dit jaar wordt ook een tent opgezet voor een uitgezocht gezelschap. Wie niet 'waardig' wordt gekeurd om in de buurt van koningin en ministers te verkeren, komt er niet in. De deelnemers bestaan voor een (véél te) groot percentage uit militairen en veteranen, dat is een volkomen scheef getrokken beeld van de Indische gemeenschap. 
Langzamerhand is het karakter verschoven in de richting van een glas heffen na afloop, gevolgd door het nuttigen van een bord nasi rames. Is dat de bedoeling soms?
Mogen we daarop nu afrekenen? 

3. Het is zeer de vraag of twee personen die ook dit jaar ongetwijfeld een prominente plaats zullen innemen tijdens de herdenking - het lijkt langzamerhand een feestje met een glas en eten toe - wel binnen de Indische gemeenschap voldoende draagvlak hebben om zich 'namens' die gemeenschap te presenteren. Immers, zowel de voorzittter van de Stichting Herdenking 15 augustus (Horstmeijer), als de voorzitter van het Indisch Platform (Ruud Boekholt) hebben indertijd bij het Japans keizerlijke bezoek de opvattingen van hun beider organisaties aan de laars gelapt. Beiden hebben immers aangezeten bij diner en lunch voor de keizer, de achterban had dat nadrukkelijk afgewezen, maar uiteindelijk zijn de heren op persoonlijke titel gaan eten. De heren zijn allebei officier geweest en zouden moeten weten dat zulk optreden wordt beschouwd als subordinatie, misschien als desertie. Nogmaals, Dalang Mabuk heeft daar in vorige edities van BLIMBING over geschreven en het gaat natuurlijk niet om de personen Horstmeijer en Boekholt, het gaat om de duidelijke ideeën die zij door hun optreden uitdragen. Ideeën waar het grootste deel van de (meestal zwijgende) Indische gemeenschap het niét mee eens is. Het tekent de wereldvreemde houding van de organisaties waarvoor ze staan, dat blijkbaar daarbinnen niet geluisterd wordt naar signalen die de laatste maanden te voorschijn komen - kijk naar het Indisch Informatiepunt (http://home.wxs.nl/~vdbroeke/hoofd.htm) waar veel reacties binnen zijn gekomen, sla de kranten na vanaf mei j.l.
Bij Boekholt speelt bovendien nog een rol het feit dat hem door veel Indische mensen wordt kwalijk genomen: zijn  verblijf in geprivilegieerde Japanse jongerenkampen voor Indo's, die een loyaliteitsverklaring tekenden ten gunste van de bezetter. De z.g. 'ballenjongens' omdat ze een band droegen met de rode Japanse bol. Ook daarover kan men twisten, zij het dat je begrip kunt hebben dat mensen tegen elke prijs zo goed mogelijk uit de oorlog willen komen, maar dat achteraf toch wel de gewetensvraag dient te worden gesteld in hoeverre deze lieden nog 'geschikt' zijn om hun bangsa te vertegenwoordigen?
In ons land is dat geen usance, zie de voorbeelden van Aantjes, premier De Quay en minister Luns, die weliswaar hun functies uitoefenden, maar vroeg of laat als gechoten wild moesten worden afgevoerd.
Mogen we ook op dit punt afrekenen?

VERNIEUWING?

Hoe kan men uit deze patstellingen komen? Door vernieuwende tendensen wérkelijk te steunen. Nu zie je alleen dat de poppetjes wisselen, maar dat de mentaliteit hetzelfde blijft. Dat geldt ook voor het optreden van de Stichting Herdenking 15 augustus. Het is immers in al die jaren niet gelukt een meer civiel karakter aan de bijeenkomst te geven, laat staan om nieuwere generaties aan te trekken.

Naar de mening van Dalang Mabuk komt het teveel door retrospectief te blijven kijken, achterom dus. Zonder dat bewust en met dadendrang vernieuwende uitingen worden gesteund. D.w.z. het had allang in de rede gelegen om jongere Indische kunstenaars, of andersoortige cultuurdragers opdrachten te geven die een opening maken naar de komende tijd van een sterke multiculturele samenleving. Waarbij ook de Indische kant een rol van betekenis heeft, waaronder het vastleggen van gezamenlijke historie met Indonesië. Het is toch symptomatisch dat in al die jaren het niet is gelukt om de vroegere kolonie, waar Indische mensen altijd van zeggen uiterst nauw bij betrokken te zijn, te betrekken bij de 15e augustus?

De datum van 15 augustus 1945 was ook voor Indonesië een afsluiting van de wereldoorlog, waarbij absoluut gezien oneindig veel meer Indonesiërs omkwamen.

Mogen we tenslotte ook daarop afrekenen? BOYCOT de 15 augustus herdenking.