Tenenkrommende documentaire over 'Jaloers op de Joden'
(Tweede versie na herhaald bekijken van de documentaire door Mirjam Bartelsman)

Om maar met de deur in huis te vallen, het (voor)oordeel van Dalang Mabuk werd helemaal bevestigd. Genante beelden van een bij voorbaat als geslagen honden bij elkaar gedreven IP op de roltrappen van het ministerie, de ontevreden gezichten van dezelfde would-be bestuurders bij het verlaten van de vergaderzaal, een slotzin door Bussemaker gesproken. In de trant van 'we zijn niet tevreden, maar hebben het bedrag geaccepteerd omdat er elke dag vier tot vijf mensen van onze groep overlijdt en het zal erg moeilijk zijn om dat aan de achterban duidelijk te maken'.
Zo dit al niet de prijs voor hypocrisie verdient, dan is het wel de 'gotspe' van het jaar.

Nergens de vraag waarom dan wel het IP met zo weinig onderhandelingsbagage aan de confrontatie met het kabinet is begonnen en waarom zelfs tijdens de rit op verkeerd spoor, nimmer aan de achterban die zij denkt te vertegenwoordigen tekst en uitleg is gegeven? Laat staan geïnformeerd is naar de zin van een tactische opzet. Dalang Mabuk heeft dat nu bijna een jaar geleden al betiteld als rein amateurisme (http://home.soneraplaza.nl/mw/prive/blimbing/archief/amateurs.htm).

Losers
Ook nu is opvallend hoe gedwee, gelaten en berustend de drie IP-vertegenwoordigers (Ruud Boekholt, Harriet Ferdinandus en Bussemaker) opening van zaken gaven. De manier waarop Zembla deze zaak heeft aangepakt verdient geen waardering en bewijst eens temeer de gemakzucht welke de Nederlandse journalistiek beheerst. Een paar keer de documentaires van de BBC volgen, leert de kijker alles hoe het wél kan. Het principe van hoor- en wederhoor, de confrontatie van tegengestelde meningen, die zaken staan voorop.

Mirjam Bartelsman had het in een antwoord aan Dalang Mabuk, toen hij 'verbijsterd' bezwaar aantekende tegen de titel van haar documentaire, over het stigmatiseren van de Indische groep indien teveel aandacht zou worden geschonken aan de verdeeldheid ervan. Maar intussen werd die verdeeldheid natuurlijk wél in citaten van geïnterviewden (Ralph Boekholt, Ferdinandus, Bussemaker) breed uitgemeten.

Waarom dan in godsnaam de provocerende titel in connectie met de Joodse groep gekozen? Nu komen in de documentaire mensen aan het woord die zéker kwalificaties uitspreken in die richting, maar we weten nu ook uit verschillende bron dat ze een genuanceerder standpunt innamen, dat uit de montage werd gehaald.

Aangestuurd?
Het onplezierige gevoel heb je bovendien dat de antwoorden aangestuurd zijn. Hetgeen niet direct valt te controleren, want de vragen zijn meestal ook uit de film geknipt. Intussen is ook bekend dat de interviewster bij verschillende personen haar vraagstelling zodanig inkleedde, dat niet te ontkomen viel aan de suggestieve sturing ervan: Vergelijking trekken tussen twee volksdelen, uitmondend in de stuitende titel. 

Na de eerste protesten had de maakster al het woord 'afgunst' verwijderd uit de oorspronkelijke tekst van de aankondiging, maar het herhaaldelijk bekijken van de film, laat steeds duidelijke de manipulatie zien.

Ongetwijfeld zal binnenkort wel weer een bijtende column te bewonderen zijn van socioloog Zijderveld - parmantig in de lens kijkend, maar niet eerder dan nadat hij zijn Indische achtergrond heeft aangehaald - die de Indische groep de mantel uitveegt vanwege hun afgunstige hebzucht: het zijn immers satévretende en op geld beluste gemankeerde kolonialen.

Vragen naar verantwoordelijkheid.
Hier zijn dus wel de grootste kansen blijven liggen, onvergeeflijk uit het standpunt van confronterende journalistiek dat Zembla graag inneemt.
Wat bedoelen we ermee? Nu blijkbaar het einde van de onderhandelingen is bereikt, lijkt het een goed moment voor alle betrokkenen om de gang van zaken op een rij te zetten en je af te vragen hoe het gelopen is, zoals het liep. 
Een ding is duidelijk, het Indisch Platform heeft in d'r eentje de onderhandelingen gevoerd, nimmer de moeite genomen e.e.a. af te checken bij de achterban. De achttien aangesloten organisaties maken slechts een klein deel uit van de Indische groep (in Nederland bovendien, want er zit een groot contingent overzee)!
Daar heeft Zembla dan toch de grootste kans laten liggen om het nu voor velen onaanvaardbare resultaat begrijpelijk te maken. Dat doe je b.v. ook door de fouten te tonen.
Het is dan ook volstrekt duidelijk in welke val Zembla is gestapt: Toen eenmaal het thema 'Jaloers op de Joden' was gevonden, werd dit uitvergroot en verder Het Gebaar en alle consequenties daaromheen gemakshalve vergeten.

Voortraject
In het voortraject, toen door Zembla met verschillende Indische mensen is gesproken, zijn de makers een paar maal gewaarschuwd voor de complicaties. Zeker toen bleek dat de maakster in eerste instantie bijna alle IP-leden wilde gaan interviewen. Toen Mirjam Bartelsman werd gewezen op deze eenzijdigheid, waardoor de rol die VWS speelde op de achtergrond werd gedrongen, werd ongeveer te verstaan gegeven dat VWS niet erg stond te springen om over de Indische kwesties veel te vertellen. Want men was bij Zembla ook bezig aan een voor VWS uiterst vervelende documentaire. Die rol van VWS is dus helemaal niet belicht. Noch minder de chicanes rond het Indisch Huis, de kwestie die niet is los te maken van het Indisch Platform. 

Het werd allemaal zo ingewikkeld dat Bartelsman later de conclusie trok dat het Indisch Huis ene 'locale' (Haagse) aangelegenheid was. Ze blijkt dus de stukken niet te kennen, waarin duidelijk sprake is van een nationale functie voor het herinneringscentrum. Het Indisch Platform had immers eerder in de begroting t.b.v. 'collectieve doelen' dit IHC al bedacht met eenmalig 35 miljoen, verder jaarlijks 2 miljoen en fondsvorming t.b.v. exploitatie 50 miljoen(!): (http://home.soneraplaza.nl/mw/prive/blimbing/archief/gebaar.htm)

Geen woord dus daarover in Zembla's documentaire die pikant genoeg werd uitgezonden op het moment dat een persbericht van VWS de wereld werd ingestuurd waarbij het subsidie aan IHC werd 'opgeschort'. De boodschap was duidelijk: de financiële puinhoop is niet meer te camoufleren. 
Is dit belangrijk? 
Dalang Mabuk denkt van wel, want hoe zit het nu met die collectieve tien procent (35 miljoen) uit Het Gebaar? Wordt dat bij voorbaat al opgesoupeerd door het deficit van het Indisch Huis?
Het is weer in dit verband essentieel om na te gaan hoe en waarom VWS de gang van zaken bij het Indisch Huis zo lang heeft getolereerd.
Waarbij een secretaris in dubbelfunctie voor IP en IHC (de Coninck) en de penningmeester IHC (Ron Meyer) het loodje legden, maar de twee verantwoordelijke VWS-ambtenaren (Brak en Lagewaard) schuivend met gelden, voortdurend wanbeleid mogelijk maakten. 

Dagblad TROUW
Redacteur Kustaw Bessems van Trouw formuleerde het 18 januari als volgt: 'Het gaat om het principe', zegt documentairemaakster Mirjam Bartelsman deze week tegen Vrij Nederland, 'vindt de regering het leed van de een goedkoper dan het leed van de ander?' Hiermee kiest zij een beperkte invalshoek. Zij belicht niet de dubieuze rol van het Indisch Platform, dat er belang bij had dat het geld voor collectieve doelen was bestemd. Maar belangrijker: zij legt niet het verschil uit tussen de uitkering aan de Joden en die aan de Indische Nederlanders. Bij de overheid berustte van Joden geroofd geld. Het was alleen niet te achterhalen welk geld precies van wie is geroofd en daarom krijgt de gehele gemeenschap het uitgekeerd, als 'morele erfgenaam'. Van de Indische Nederlanders bezat de overheid geen geld, zij krijgen een 'gebaar' ter compensatie van de kille opvang'.

Kortom, in wat gematigder proza toch de vraag naar de (dubieuze) verantwoordelijkheid in deze kwestie van het IP. Waarom liet Zembla die kans ter opheldering zo duidelijk liggen?

'Het is niet uit leggen' schrijft Peter Schumacher terecht ook in BLIMBING. Een goeie les voor de Indische groep, als zich zoiets nogeens zou voordoen. Soms hoor je het ook van een ander.

NB: Dezelfde dag van de vertoning, kwam nog het volgende bericht: Zo'n 200 Joodse Jappenkampslachtoffers uit het vroegere Nederlands Indië, die na de Tweede Wereldoorlog naar Israël zijn geëmigreerd, zijn woedend dat zij door het kabinet met een veel lagere uitkering worden afgescheept dan de familieleden die de Duitse bezetting hebben overleefd. Shosanna Lehner van de actiegroep 'Tempo Doeloe' doet samen met Avram Roet,voorzitter van het Platform Israël een beroep op de de Tweede Kamer om geen onderscheid tussen verschillende groepen oorlogsslachtoffers te maken.