Magie en Adat
Bijzondere verhalen over magie
en adat in de Indonesische archipel treffen we aan in het boek 'Magie en Adat in
de Gordel van Smaragd' (1999), geschreven door G. van Arckel. Achter de naam G.
van Arckel gaat het schrijversduo Gerhard en Gaby van Arckel schuil, die samen
al eerder filosofische romans hebben gepubliceerd. Dat het boek geschreven is
door twee personen, is te merken aan de uitgebalanceerde manier waarop de op
papier gezette ervaringen uit het verleden van één van de schrijvers zijn
weergegeven in de verhalen in het boek, zonder dat daarin gevoelens van weemoed
of nostalgie weerklinken. Het gaat hier om de ervaringen van Gerhard die geboren
is in Batavia, in het vroegere Nederlands-Indië, in een gemengd
Nederlands-Indische familie. Daar liggen de wortels van zijn filosofie: hij
groeide immers op in twee culturen.
De Oosterse filosofie leerde hem dat in de materiële werkelijkheid van alledag
veel zaken niet zijn zoals ze lijken, terwijl in de geestelijke niet-stoffelijke
wereld die ons ook omringt, de dingen zijn zoals ze zijn. Dit klinkt tamelijk
filosofisch, maar dat valt mee. Naast bekende verhaalmotieven uit de Indische
verteltraditie, zoals die van een doekoen (een toverdokter) die met een haar een
meisje wil dwingen om naar het huis van haar vereerder te gaan en krissen die
een magische werking hebben, komen we ook minder bekende motieven in de verhalen
tegen zoals die van een goeroe die indien nodig zijn lichaam kan
dematerialiseren, een doekoen die met krokodillen communiceert en steencobra's
die de toegang tot een dorp in het oerwoud bewaken tegen ongewenste
indringers.
De sfeer die een deel van de verhalen in dit boek ademt lijkt op die in een
verhaal dat een Indonesische vriend, afkomstig van Sumatra, mij eens vertelde:
er was eens een man die een tocht door het oerwoud maakte; daarbij raakte hij de
weg kwijt. Na een tijdje toen het al laat op de middag was geworden, stond er
opeens een man voor de reiziger, die zich bereid toonde om hem eerst mee te
nemen naar zijn dorp in het oerwoud en hem de volgende ochtend weg te brengen
uit het bos naar de bewoonde wereld. Aangekomen bij het dorp, dat diep
verscholen was in het woud, begon het donker te worden. De man bracht de
reiziger naar zijn huis en drukte hem op het hart 's avonds het huis niet uit te
gaan ook al zou hij buiten de meest vreemde geluiden horen. Daarna ging de
dorpeling weg en liet de reiziger alleen achter in het huis. Na enige tijd zag
de reiziger vanuit het huis in het midden van het dorp een groot vuur branden;
en hoorde hij allerlei harde en vreemde geluiden, zoals het gebrul van wilde
dieren. Hierdoor nieuwsgierig geworden, trok de man er ondanks de waarschuwingen
van de dorpeling toch op uit en ging naar de plaats waar het vuur brandde.
Achter een boom verstopte hij zich en keek naar wat er zich bij het vuur
afspeelde. Hij zag mensen dansen rond het vuur, maar dit waren geen gewone
mensen, het waren 'tijgermensen' dat wil zeggen mensen die het lichaam van een
mens en de kop van een tijger hadden. Onder het dansen brulden ze. De reiziger
was erg geschrokken bij deze aanblik en trok zich hierna gauw terug in het huis
waar hij logeerde. De volgende ochtend toen hij wakker werd was het rustig in
het dorp en na enige tijd kwam de vriendelijke dorpeling hem ophalen. Samen
verlieten ze zwijgend het dorp en de man bracht hem naar de rand van het bos,
zodat hij zijn reis naar de bewoonde wereld kon voortzetten. Later toen hij in
zijn dorp was teruggekeerd, vertelde de reiziger aan ieder die het wilde horen
het relaas over zijn bezoek aan het dorp van de 'tijgermensen'. Of dit verhaal
op werkelijke ervaringen of op louter verzinsels is gebaseerd, moet de lezer
zelf maar bepalen.
Zo is het ook gesteld met het boek over 'Magie en Adat in de Gordel van
Smaragd'. Het is de lezer die tenslotte zijn eigen oordeel over het vertelde
velt. Persoonlijk vind ik dit boek een aanrader voor ieder die houdt van
Indische boeken en het esoterische!
'Magie en Adat in de Gordel van Smaragd' door G. van Arckel,
ISBN
90-73304-66-0
bv Bonneville, Bergen NH. Winkelprijs f 29,50.