E-Zine BLIMBING: Indische en Indonesische Onderwerpen
Redactie: Huib Deetman, Peter Schumacher, Emmy Verhoeff
 

ARCHIEF

Zie de FOTO´s
Hier klikken

Afgang van een feestje

Overzicht uit de kranten

VOC: Wat vieren?

Reacties

Standpunt ambassadeur Abdul Irsan

Symposium
13 april 2002

Trouw interview

KNIL Mythe

Warga-negara:
Het Gebaar

8 maart Forum

Samenwerking
ICC en IH

Poncke Princen Overleden

VIP Interview

Swaving: Maatje Dies

Slavernijmonument

Usman Santi (PvdA)

Kant en klaar

Treffend taalgebruik

Schlechter: Tokeks

British Library

Schumacher: Recensies

Deetman: Boeken

Verslagen bijeenkomsten

AGENDA

Ingezonden

Frans Deeleman ergert zich aan al die wat te gedweeë Indo’s

Ir. Frans Deeleman is een ‘Indische jongen’ van 77-jaar met nog wat Chinees bloed in zijn aderen. Hij was tijdens zijn werkzame leven ondermeer elf jaar lang Secretaris-generaal van het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT). Dat was om precies te zijn van 1972 tot 1983. Hoewel hij zich jaren lang weinig met de groep Indische mensen in Nederland heeft bemoeid, wil hij zich nu graag inspanningen getroosten de gefragmenteerde Indische gemeenschap in Nederland sterker te maken.
Of het lukt kan hij niet garanderen, want eenvoudig is het niet.
´Wat ik hier nu aantref´, betoogt Deeleman, ´is een hele grote groep van gedweeë mensen die precies doet wat de overheid zegt. In het voetspoor van het ministerie heb je een aantal Europeanen. Alles wat daar buiten ligt telt dus niet mee. Neem het Indisch Huis. Zoals het nu functioneert is dat natuurlijk een aanfluiting. Er zijn mensen in die Indische groep die haarzuiver zien hoe het wel zou kunnen. Er zijn anderen die dus ‘collaboreren’. Die hebben het oor van de belandas. En als die wat zeggen dan is het OK. In dit opzicht is er nooit wat veranderd. Er zijn dus te weinig Diponegoro´s onder ons die zeggen, je kunt me de pot op´.
Wat Deeleman ook ziet is iets dat zijns inziens Indo’s en Indonesiërs met elkaar gemeen hebben. Als je hier niet met een generaal aankomt, zegt hij, dan ben je niets. Je moet of gezag hebben, of met gezag bekleed worden. Als je dat niet hebt, of als dat onvoldoende erkend wordt, dan kun je misschien wel een intellectueel zijn, zoals Du Perron. Maar dat is dan niets meer dan leiderschap op papier´.
Deeleman meent dat de Indo als gemeenschap eigenlijk niet bestaat. ´Zodra je iets voor elkaar wil krijgen en al die mensen bij elkaar hebt….adoe, dat gaat toch niet, want wie is daar nou de baas? Ze willen gewoon niet dat een Indo de baas is. Kortom, du moment dat de Indo over dat minderwaardigheidscomplex heen stapt is er geen probleem´.

Over zijn eigen achtergrond vertelt Deeleman dat hij in 1925 in Soerabaja (Oost-Java) werd geboren als zoon van een employe een suikeronderneming in de buurt van zijn geboorteplaats. Op die suikeronderneming is mijn vader ook geboren. Na zijn met succes voltooide studie Civiele Techniek in Delft (1924) lag er geen ingenieursbaan voor hem klaar en kreeg een baan bij de maatschappij waar zijn vader ook al zijn brood had verdiend.
Voor de oorlog was hij twee keer met zijn ouders en jongere broer met verlof in Holland. Tijdens de Japanse bezetting werd hij met zijn vader eerst in Soerabaja en daarna in Bandoeng geïnterneerd en vervolgens nog tot mei ’46 bij de Indonesische nationalisten in Batu (bij Malang.) Toen vertrok het gezin met de boot naar Holland. Er volgde nog een jaar overbruggings-HBS in Den Haag. Daarna werd het de Landbouwhogeschool te Wageningen. Zo werd hij landbouwkundig ingenieur.
Deeleman, achterkleinzoon van de uitvinder van het bekende tweewielige koetsje de deleman, wilde na zijn studie zo rond 1960 terug naar de tropen en koos voor een baan in Belgisch Kongo. Hij werd directeur van de koffieplantages van de Compagnie Cottonière Congolaises. Deeleman was toen inmiddels getrouwd en had twee kinderen. Nadat Kongo onafhankelijk werd in 1960 braken er al gauw omvangrijke ongeregeldheden uit en voelde het gezin Deeleman zich gedwongen naar Nederland terug te keren. Een betrekking als landbouwattaché in Nigeria wees zijn vrouw – er waren inmiddels vier kinderen – radicaal van de hand. Op het Departement van landbouw hadden ze een baan voor hem. Hij raakte betrokken bij een aantal ontwikkelingsprojecten en keerde in 1967 voor het eerst terug naar zijn geboorteland. In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken onderzocht hij de mogelijkheden van samenwerking tussen de instituten voor landbouwkundig onderzoek in Wageningen en soortgelijke instituten te Pasar Minggu. Het had succes.
Later groeiden er toen ook plannen om het KIT om te bouwen tot een belangrijk instituut voor ontwikkelingssamenwerking. Dat ging niet van een leien dakje en Deeleman werd gevraagd er de leiding te nemen. Hij bleef er elf jaar. ´Eigenlijk zie ik nu pas de vruchten van het werk dat ik daar toen ben begonnen´, zegt hij.
Nog verder terugkijkend naar zijn jeugd zegt hij: ´In Indië, als je van gemengde komaf was, dan mocht je daar vooral niet over praten. Mijn moeder is een kwart Chinees. Haar moeder was een dochter van een kapitein der Chinezen. Toen wij op die suikerfabriek zaten was daar een ratjetoe van nationaliteiten. Die lui kwamen maar tot een bepaald niveau, ook al hadden ze gestudeerd. Die zagen dan volbloed Hollanders komen, die van toeten noch blazen wisten. Die werden geparachuteerd naar die hogere rangen. Ik heb nooit goed begrepen waarom die antipathie tegen die belandas daar niet werd aangescherpt. Van mijn vader heb ik gehoord dat je dus nooit mocht praten over de vermenging van mijn bloed. Vreselijk. Van mijn moeder hoorde ik dan weer het verhaal dat haar moeder toch wel van standing was als dochter een Nederlandse bestuursambtenaar en van een dochter van een Kapitein der Chinezen. Ik heb mijn grootmoeder nog gekend. Het was een hele statige dame en zij heeft mijn moeder een helemaal Europese opvoeding gegeven. Dat stuk Chinees is helemaal weggedrukt. Dat waren destijds drama’s van de koloniale tijd, als je daar gevoelig voor was´.
Dat was toen, maar hoe is het nu?
´Als het Indonesië betreft praten Indo’s alleen over het landschap, het eten, de bergen, het heerlijke klimaat en de karbouwen, maar zodra je het over de mensen daar wilt hebben, zijn ze weg. Vergeet niet dat Indo´s altijd hartstikke vervelend zijn geweest tegen Indonesiërs. Behalve die Indo´s die in de kampong terechtkwamen. Die waren gelijk en konden het goed met elkaar vinden. Over controversiële zaken discussiëren doen Indo´s praktisch nooit. Als je nu wilt praten over het bij elkaar brengen van de Indische gemeenschap, of wat daar nog van over is, dan moet je die zogenaamde leiders er juist niet bij hebben. Dat zijn geen echte leiders, dat zijn aangestelden. Maar er zijn gelukkig ook Indische mensen geweest die vrijwel op eigen kracht, met een heleboel mensen om zich heen, zich ontworsteld aan al die belandas en goede contacten opgebouwd met Indonesiërs. Waar het kon heb ik hen daarbij graag geholpen. Ik ben blij dat ik mensen als Roy de Riemer en Ellen Derksen van de Pasar Malam Besar in Den Haag heb kunnen stimuleren meer Indonesische bedrijven uit te nodigen deel te nemen en ook Indonesische dans- en muziekgroepen naar de Pasar Malam te halen. Zo zijn er meer dingen geweest’.
Het werk dat Frans Deeleman verrichtte werd zeer gewaardeerd door de Indonesische regering. Van de Indonesische ambassade te Den Haag ontving hij in 1990 de hoogste onderscheiding die dit land voor buitenlanders kent, de Bintang Jasa Nararya. Deeleman kreeg deze bintang, bestaande uit een goudzilver lint, een forse zilveren ster en een oorkonde uit handen van de toenmalige Indonesische ambassadeur in ons land Pak Bintoro Tjokroamidjojo. Bij die gelegenheid sprak de ambassadeur de volgende lovende woorden:
´Ir Frans Deeleman verdient de onderscheiding vanwege zijn enthousiaste en onvermoeibare activiteiten, speciaal wat betreft zijn steun aan Indonesische exporteurs om de export naar Nederland van andere dan olieproducten te vergroten. Aan de andere kant werkt hij eraan mee dat Nederlandse zakenmensen investeringen in Indonesië doen. Zijn geweldig grote kennis van de Indonesische mensen blijkt uit de manier waarop hij spreekt en door het feit dat hij zichzelf ziet als één van ons, 'saya juga dari Indonesia'. Uit de manier waarop hij moppen vertelt in de Indonesische taal blijkt zijn liefde voor de mensen en het land´.

• Peter Schumacher
  
   

Bezoekers-statistieken

LINKS

Uit de zak van de Tjelana Monjet

BBC: Indonesian Flashpoints

LAYANGAN
12 Indodichters

Sierkan-lezingen

Onze Plek

NIEUW-INDISCH
 Nieuw-Indisch: meer aandacht in de media voor de indische cultuur

Kamus Elektronik Bahasa Indonesia

INDOWEB
community voor indo's op het i-net

Bona Ni Pasogit
Batakse stammen

De gedrukte versie van BLIMBING kost Euro 2,50 (o.m. bij Boekhandel Van Stockum in Den Haag)
Een abonnement voor een jaar (zes nummers) kost Euro 15,00, door storting van dit bedrag op gironummer 7786434, t.n.v. Blimbing, 
Westerweg 61, 1815 DD Alkmaar
Tel/fax +31 72 5115499