COLOFON
mei 2003
Bezuinigingen
Voorspelbare Perkaras
Amanda´s Laatste Kans
Nog meer reacties
Dat is me toch
wat
Niod-column
Lilian Ducelle over Indisch in de aanbieding
Mislukte informatie over Tweede Gebaar
Verslag open discussies over BHO
Bespreking achterstelling in BHO
Discussiemiddag over Het Tweede Gebaar, een farce
Brief INOG aan Indisch Platform
Verslag vijfde Jembatanforum dd 9 november
Verslag Perkara-forum 22 oktober
Moderne boekhandels in Jakarta
Open brief aan voorzitter klankbordgroep
Indisch Platform is niet verantwoordelijk
Jembatanreactie op Jan de Kleyn
BOEKEN:
Tjimahi
Steijlen
Maleo
Gesignaleerd
juni 2002
Standpunt ambassadeur Abdul Irsan
Symposium
13 april 2002
Nieuwe, moderne boekhandelketen in Jakarta
Sinds ruim twee jaar kent Jakarta een nieuwe boekenketen. Het concept van QB World Books – in een lichte, hoge zaak met muziek en koffie onder handbereik boeken uitzoeken – is in Europa en de VS al ingeburgerd. Het is echter een unicum in een land waar men lezen voor plezier of uit nieuwsgierigheid als een vorm van afwijkend gedrag beschouwt.
Een wereldstad zonder goede boekhandels. Ondanks de meer dan twaalf miljoen inwoners is een overzicht van het boekhandelscircuit in Jakarta snel gemaakt. Gramedia en Gunung Agung zijn de twee grote ketens met filialen door het hele land. Hun assortiment bestaat uit Indonesische boeken en tijdschriften, met een zwaar accent op school- en studieboeken en over economische onderwerpen. Daarnaast biedt een klein aantal filialen van Times Bookshop, altijd gevestigd in een glanzende shoppingmall, vooral geïmporteerde boeken. Het aanbod van Times Bookshop is vergelijkbaar met het aanbod van boekhandels op een luchthaven. Daarnaast bestaat natuurlijk een bloeiend straatcircuit van tweedehands boeken dat eveneens vooral bestaat uit school- en studieboeken.
De afwezigheid van boeken gaat hand in hand met het vrijwel geheel ontbreken van een leescultuur. Lezen is noodzakelijk voor studie of werk. De oplagen van fictietitels overstijgen meestal niet de twee tot drieduizend. Een uitzondering vormt ‘Saman’ van Ayu Utami. Deze roman (1998) is voor Indonesische begrippen – met 20.000 verkochte exemplaren - een enorme besteller. Des te opvallender is dat in deze debuutroman voor het eerst vrouwen tamelijk openhartig over seks praten. Van de Nederlandse vertaling, ‘Samans Missie’, verkocht uitgever De Geus vorig jaar 2500 exemplaren.
Een boek lezen in een restaurant, of de trein is een zonderlinge bezigheid die vaak bekijks opwekt. Het plaatsen van boekmachines, zoals een optimistische Jason Epstein onlangs in onder andere Boekblad verkondigde, zal hierin weinig veranderen. De beschikbaarheid van boeken is niet het belangrijkste aspect van het ontbreken van leesgedrag. Als de lust tot lezen aanwezig is, als de wens bestaat tot het vergaren van kennis en inzicht, dan komen de boeken er ook wel. Zolang deze basisinteresse ontbreekt, blijven de boeken in de schappen liggen.
Lezen voor je plezier is volgens Jaap Erkelens, vertegenwoordiger in Jakarta van het Leidse onderzoeksinstituut KITLV, een typisch Westerse bezigheid. Leesgedrag zit ingebakken in de opvoeding en in het onderwijs. `Hier wordt lezen niet structureel opgebouwd. Binnen het gezin wordt lezen niet gestimuleerd, maar ook niet in onderwijs en niet vanuit de boekenwereld. Lezen vervult geen wezenlijke behoefte, je kan er niet van leven.’
Deze houding ten opzicht van boeken heeft volgens Erkelens zijn weerslag op het intellectuele leven. Daardoor kent Indonesië nagenoeg geen typische literaire fenomenen zoals debatten, leesgroepen of boekpresentaties. Overigens zijn de laatsten, zelfs in het westers georiënteerde Singapore, ongebruikelijk in Azië.
De belangrijkste oorzaak van het ontbreken van leesgedrag zit in het onderwijs, meent Erkelens. Het systeem binnen de scholen en universiteiten is gericht op het uit het hoofd leren van feiten en rijtjes. Vrijwel alle scholen kampen met een chronisch gebrek aan goede leermiddelen en bekwame, gemotiveerde docenten. Vanwege de lage salarissen hebben veel docenten bijbanen, werken ze jaar in jaar uit hetzelfde programma af en stimuleren ze hun leerlingen niet in nieuwsgierigheid of tot meer lezen. Zo verkeert het onderwijs, van lagere school tot universiteit, in een vicieuze cirkel met een, door de slechte economische situatie, neerwaarts verloop.
In Indonesië verschijnen jaarlijks 3000 nieuwe titels. Daarvan bestaat zestig procent uit school- en studieboeken, dertig procent religieuze titels en de resterende tien procent zijn wetenschappelijke uitgaven en literatuur. Het merendeel, naar schatting 95 procent, van de uitgevers is gevestigd op het dichtbevolkte Java. Na de Azië-crisis van 1997/98 ging naar schatting zeventig procent van de uitgevers van school- en studieboeken failliet. De afgelopen jaren zijn nieuwe kleine uitgevers begonnen, vooral in de universiteitsstad Yogyakarta. Overigens bestaat een groot deel van hun uitgaven uit scripties, slechte vertalingen of uitgaven waarvan de (buitenlandse) auteurs niets weten. Met het auteursrecht wordt uiterst onzorgvuldig omgegaan. Het kopiëren van boeken en citeren zonder bronvermelding behoren tot de dagelijkse praktijk. Paradoxaal genoeg verschijnen relatief gezien veel juridische titels terwijl met het handhaven van het recht veelvuldig de hand wordt gelicht. Circa de helft van de uitgevers is aangesloten bij de Ikatan Penerbit Indonesia (IKAPI). Er bestaat een bond van boekhandels, net zoals van drukkers, maar beide zijn onduidelijk georganiseerd en weinig actief.
Tegen deze achtergrond – het ontbreken van een leescultuur en economische recessie - is de komst van vier trendy uitgevoerde QB World Books-zaken in Jakarta opmerkelijk. De boekhandels zijn vooral interessant voor buitenlanders – circa drieduizend gezinnen - die voor hun werk of studie in Indonesië verblijven, toeristen en de goedverdienende Indonesische bovenlaag. Als de rijke elite met een boek onder de arm wordt gezien, kan dat de groeiende middenklasse wellicht ook tot lezen brengen. Dat is het idee van Richard Oh, brein en uitvoerder van de boekenketen QB World Books. Het assortiment van zijn boekwinkels is breed: van binnenhuisarchitectuur, fotoboeken tot geschiedenis, andere wetenschappen en Indonesische en Engelstalige literatuur. Behalve John Grisham en Tom Clancy komen ook meer avontuurlijke lezers aan hun trekken met bijvoorbeeld boeken van de Japanse auteur Haruki Murakami en de Pulitzer Prijswinnaar Jhumpa Lahiri.
Het strakke winkelconcept biedt een ruimtelijk overzichtelijke indeling van de winkel en de keuze voor pastelkleuren in combinatie met de materialen hout en metaal accentueren de modieuze smaak van de eigenaar. Oh is een geslaagd reclameman. Hij heeft zijn advertentiebedrijf verkocht en zijn schaapjes staan op het droge. Sinds twee-en-een-half jaar heeft Oh zich in een geheel zelf gefinancierd boekhandelavontuur gestort. Naast de vier winkels is hij ook uitgever van de Jakarta Review of Books, een Indonesisch tijdschrift over boeken, gemodelleerd naar zijn bekende Amerikaanse tegenvoeter.
Tevens is Oh de bedenker van de Khatulistiwa prijs voor de beste Indonesische roman. Deze totnogtoe enige literaire prijs in Indonesië werd vorig jaar november voor het eerst uitgereikt aan journalist en publicist Goenawan Mohamad. Met deze prijs wil Oh het imago van de Indonesische literatuur opkrikken. Hij hoopt dat lezen zal aanslaan bij de trendsetters in Jakarta. zodat een basis voor een literair klimaat kan ontstaan. `Ik hoop dat er een circuit opbloeit waarin uitgevers en schrijvers elkaar ontmoeten en elkaar spreken op boekpresentaties. Een literaire gemeenschap waarin men debatteert en waarin een systeem van check and balances kan ontstaan. Als je dit op een goedkope manier wil doen, dan wordt het niets. Het is mijn intentie om geld te verdienen en tegelijkertijd de kwaliteit van het literaire klimaat te verhogen met een betere presentatie van boeken en mooie uitgaven, zowel in het Engels als in het Indonesisch.’
Oh ambieert meer filialen van QB World Books, ook buiten Jakarta. Tevens werkt hij aan het rondkrijgen van de begroting voor het oprichten van een cultureel centrum. Een vaste locatie voor boekpresentaties en literaire discussiebijeenkomsten. Oh meent dat Indonesiërs zijn verzadigd door de niet aflatende stroom berichten over politieke problemen, de toename van corruptie en de trage economische groei. `Men gaat meer naar binnen gericht leven en dus meer lezen. Ik denk dat de huidige ongunstige situatie van dit land goed is voor de ontwikkeling van cultuur, dus ook van de literatuur.’
-
Monique Doppert
(Dit artikel verscheen eerder in Boekblad)
Monique Dopperts homepage
is te vinden onder: http://www.doppert.nl
Meer gegevens over de vier boekwinkels van Richard Oh in Jakarta zijn te vinden
onder: http://www.qbworld.com
Uit de zak van de Tjelana Monjet
NIEUW-INDISCH
Nieuw-Indisch: meer aandacht in de media voor de indische cultuur
Kamus Elektronik Bahasa Indonesia
INDOWEB
community voor
indo's op het i-net
Bona Ni Pasogit
Batakse stammen
