'Poncke Princen is het geweten van Nederland'. Het is een uitspraak van wijlen W.L. 'Boebi' Brugsma, nadat hij Princen in 1971 voor het eerst had ontmoet in Jakarta tijdens het koninklijk bezoek van de toenmalige koniningin Juliana en prins Bernhard aan Indonesië. Ik was toen pas enkele maanden correspondent voor de GPD (Geassocieerde Pers Diensten, een groep provinciale kranten) en de VARA-radio in Jakarta en vond al direct Princen op mijn pad.

In afwachting van mijn komst had hij tijdelijk de vacature van GPD-correspondent vervuld. De GPD-hoofdredactie achtte het verstandig dat hij niet onder zijn eigen naam, maar slechts als 'onze correpondent', zijn stukken schreef. Ook voor de AVRO-radio heeft hij korte tijd onder schuilnaam gewerkt.

Princen moest mij inwerken. Ik heb dankbaar van zijn kennis en zijn talloze contacten gebruik gemaakt. Maar ook hebben we uren gepraat over zijn omstreden verleden als 'overloper'. Hij zei uit overtuiging de andere kant te hebben gekozen, maar nooit met de bedoeling Nederlandse militairen te doden. Verhalen, die ik toen al in Nederland had gehoord van de kant van oud-strijders (en later nog in ruime mate zouden aanzwellen), dat hij opzettelijk Nederlandse soldaten in een hinderlaag had gelokt en gedood, ontkende hij ten stelligste. In de afgelopen dertig jaar heb ik nooit bewijzen kunnen verzamelen dat beschuldigingen aan zijn adres juist waren. Ik heb er zeker naar gezocht. Maar ook heeft Princen zijn gelijk nooit met overtuigende bewijzen kunnen staven.

Niet alleen onder een aantal Nederlande oud-strijders was hij omstreden, ook in zijn nieuwe vaderland Indonesië, was Princen een opvallende en bekende figuur vanwege zijn voortdurende opkomen voor democratische rechten voor het Indonesische volk en zijn strijd voor de verdediging van de mensenrechten. Hij heeft er, zowel onder het bewind van Soekarno als van zijn opvolger Soeharto, vele jaren detentie voor over gehad.

Er is een periode in Princens leven geweest waarvan ik hem niet volledig het voordeel van de twijfel durf te geven. Dat was in het begin van de jaren vijftig, onmiddellijk na de soevereiniteitsoverdracht. Hij heeft in die periode in Indonesië wonende Nederlanders wegens 'neo-koloniaal gedrag' het leven zuur gemaakt. Zij werden op zijn aanbeveling, vaak met achterlating van hun bezittingen, het land uitgezet. Hij heeft dit tegenover mij nooit ontkend, maar in welke mate en hoeveel Nederlanders door zijn gedrag zijn gedupeerd heb ik nooit kunnen nagaan.

In mijn herinnering blijft Poncke Princen een goede vriend met een warm hart en een groot gevoel voor humor. Maar bovenal als iemand met een sterk gevoel voor rechtvaardiging. Een overtuiging die hij onverschrokken in de praktijk bracht. Het Indonesische volk mag hem daar dankbaar voor zijn.

Peter Schumacher