E-Zine BLIMBING: Indische en Indonesische Onderwerpen
Redactie: Huib Deetman, Peter Schumacher, Emmy Verhoeff
 

ARCHIEF

Zie de FOTO´s
Hier klikken

Afgang van een feestje

Overzicht uit de kranten

VOC: Wat vieren?

Reacties

Standpunt ambassadeur Abdul Irsan

Symposium
13 april 2002

Trouw interview

KNIL Mythe

Warga-negara:
Het Gebaar

8 maart Forum

Samenwerking
ICC en IH

Poncke Princen Overleden

VIP Interview

Swaving: Maatje Dies

Slavernijmonument

Usman Santi (PvdA)

Kant en klaar

Treffend taalgebruik

Schlechter: Tokeks

British Library

Schumacher: Recensies

Deetman: Boeken

Verslagen bijeenkomsten

AGENDA

Ingezonden

LAST VAN DE OORLOG
door Stef Scagliola
Uitgever: Balans
ISBN: 9050185932
Prijs: € 30,--

Nooit eerder zijn de excessen, gepleegd door Nederlandse militairen in Indonesië en hun psychische gevolgen voor veel van deze oud-strijders zo uitgebreid onderzocht en beschreven als de historica Stef Scagliola heeft gedaan in haar lijvige, maar zeer goed leesbare proefschrift ´Last van de Oorlog´. Zij staat uitgebreid stil bij de officieel gebruikte term excessen. Zij pleit ervoor toch maar gewoon te spreken van oorlogsmisdaden, zonder daarmee de getraumatiseerde oud-militairen extra te willen treffen.
In haar dissertatie spaart zij collega historici, die haar inziens te veel om de hete brei heen draaien niet. Evenmin ontziet zij de meeste journalisten die te veel de kool en de geit sparen. Haar motto is duidelijkheid.
Een belangrijk deel van het boek wordt ingenomen door de geruchtmakende televisieuitzending van VARA’s Achter het Nieuws waar in de jaren zestig voor het eerst dit onderwerp voor een breed publiek werd aangesneden. De naam Hueting zal iedereen zich nog wel herinneren. Honderden reacties volgden. Al die brieven zijn bewaard gebleven. Scagiola is de eerste die de moeite heeft genomen deze brieven allemaal nauwkeurig te lezen en te rubriceren. Het verbaast haar dat niemand, historicus of journalist, dit materiaal ooit eerder heeft onderzocht.
Verder verdiept Scagliola zich in het feit dat het zo lang geduurd heeft voor erkend werd dat een groot deel van de Nederlandse militairen die jaren in Indonesië hebben gediend traumatische ervaringen hebben opgedaan. In de jaren veertig , maar ook nog tot ver in de jaren zestig was het grote publiek nog nauwelijks bekend met het psychische effect dat ingrijpende gebeurtenissen op mensen konden hebben. Zelfs teruggekeerde joden uit de Duitse vernietigingskampen hadden moeite erkenning te krijgen voor hun opgelopen trauma’s. Nu is de balans misschien weer naar de andere kant doorgeslagen: er kan niemand meer op de openbare weg van zijn fiets vallen of er is al een traumateam onderweg.
Scagliola komt overigens tot de conclusie dat maar een betrekkelijk kleine minderheid van de mensen die in Indië vochten zich bij veteranenverenigingen in Nederland hebben aangesloten. Ook bestrijdt zij de mythe dat voor de naar Nederland terugkerende ex-militairen nauwelijks een behoorlijke opvang zou zijn geweest ten aanzien van herintegratie in de burgermaatschappij.
Die is over het algemeen redelijk goed verlopen.
Natuurlijk staat de auteur uitgebreid stil bij het brute optreden van de leden van het Korps Speciale Troepen onder aanvoering van de beruchte kapitein Raymond Westerling. Haar uiteenzetting waarom deze oorlogsmisdaden altijd ongestraft zijn gebleven is verhelderend. Zij verwijst daarbij ook naar het proefschrift van Jaap de Moor ´Westerlings Oorlog´ dat in 1999 verscheen.
(De bespreking van dit boek in Blimbing heeft de abonnees van de gedrukte versie door een foutje onzerzijds helaas nooit bereikt. Die fout maken wij in het gedrukte nummer graag goed.)

Natuurlijk bevat Scagliola’s boek ook enige foutjes. Grappig is dat ze uit gebrek aan voldoende kennis van de Indische gemeenschap R. Boekholt zowel houdt voor de bekende generaal b.d. Ruud als de voormalige hoofdredacteur van Moesson Ralf Boekholt.
Meer storend is dat zij stelt dat in Nederland twee politieke partijen hun leden opriepen zich te ontrekken aan uitzending naar Indië, de PSP en de CPN. De PSP bestond toen nog niet en de CPN stond op het standpunt dat weigeraars alle steun van de partij verdienden, maar dat degenen die zich toch gedwongen voelden te gaan de opdracht kregen om binnen hun onderdeel zo veel mogelijk propaganda te maken tegen ‘deze onrechtvaardige koloniale oorlog’.
Het is jammer dat Scagliola onvermeld laat dat er naast communisten ook anderen, onder wie gereformeerden, zijn geweest die op principiële gronden weigerden te vechten tegen mensen die zelf streden voor hun onafhankelijkheid.
In een persoonlijk gesprek vertelde Scagliola mij nog dat zij al haar overtuigingskracht heeft moeten aanwenden om haar promotor ertoe te bewegen niet alleen aandacht te schenken aan de trauma’s, maar ook de voorgeschiedenis in Indië in haar studie te betrekken. Gelukkig heeft zij die strijd gewonnen en beschikken wij nu over een nagenoeg complete studie over deze tragische episode in de moderne Nederlandse geschiedenis. Een flinke pil maar verplichte lectuur voor iedereen die geïnteresseerd is in de menselijke en politieke aspecten van de niet altijd even vlekkeloos verlopen dekolonisatie van Indonesië.

Na haar promotie vorig jaar heeft Scagliola een voorstel ingediend bij het NIOD om een vergelijkend onderzoek te doen naar de massamoord door de Duitsers in de gemeente Putten en de massaslachting in de Javaanse desa Rawahgede, waarover de TROS indertijd een documentaire uitzond. Als centrale vraag bij haar voorgestelde studie stelt de historica waarom Putten zonder enige terughoudendheid en volkomen terecht als een oorlogsmisdaad wordt beschouwd en we ten aanzien van Rawahgede slechts mogen spreken van een militair exces, waarbij niemand is vervolgd. In haar visie is hier sprake van een duidelijk voorbeeld van het meten met twee maten. Dat voorstel is afgewezen en Scagiola, met al haar verworven kennis, is voorlopig werkloos.

• Peter Schumacher

Mede gezien het bovenstaande is het interessant om nog eens te lezen hoe het indertijd redelijk progressieve Indische dagblad de Nieuwsgier in december 1947 rapporteerde over Rawahgede.

Op 16 december 1947

ONGELOOFLIJK VERHAAL

Berita Indonesia publiceerde gisteravond onder vette koppen een uitvoerig verhaal over een ´grote schoonmaak´ in het gebied van Rawagedeh in het Krawangse, waar in vier dagen tijd 312 mensen door Nederlandse militairen zouden zijn gedood, terwijl 200 anderen gewonden zouden zijn.. De ´schoonnmaak´ zou zijn begonnen in de nacht van 8 op 9 December en hebben geduurd tot 12 december.
Gezien de ernst van deze aanklacht hopen wij dat van officiële Nederlandse zijde ten spoedigste zal worden bekend gemaakt of er iets (en zo ja wat) in Rawagedeh aan de hand is geweest. Een dergelijk fantastisch gerucht kan niet snel genoeg de kop in worden gedrukt.

17 december
Korte Nederlandse reactie: ´Tegen het steeds driester optreden van rondzwervende benden in het Krawangse wordt met kracht opgetreden. Deze benden zijn thans deels onschadelijk gemaakt´.
De krant gaat dan verder:
In dit verband herinneren wij aan een eerder bericht betreffende het optreden van Soekarno’s ´keurtroepen´, de Pasoekan Istimewa, in dit gebied. De Chinese pers staat trouwens de laatste tijd vol berichten over terrorisme in West-Java’s ´rijstschuur´. Dat de Nederlandse troepen hier thans krachtig zijn gaan optreden behoeft dus geen verwondering te wekken. En dit zal dan ook wel de verklaring zijn voor het sensationele verhaal van de Berita Indonesia inzake een ´grote schoonmaak´ in dit gebied. Wij betreuren slechts, dat onze officiële voorlichting meent te kunnen volstaan met twee zinnen over het Krawangse. Als hier een ´schoonmaak´ is gehouden, was er ongetwijfeld alle reden voor en had men gerust wat minder karig kunnen zijn in de berichtgeving. Nu komt men weer te laat en met te weinig, zodat de republikeinse pers alle gelegenheid krijgt wilde verhalen te verspreiden, waarvan de meeste details en cijfers waarschijnlijk onjuist zullen zijn. Evenals trouwens de hele strekking van het betoog, dat een afslachting van weerloze burger insinueerde, terwijl het kennelijk een volkomen gerechtvaardigd optreden tegen roofbenden betrof.

Op 22 december blijft de krant aandringen op een verklaring van Nederlandse zijde

DE SCHOONMAAK IN HET KRAWANGSE
Ongeveer 200 bendeleden neergeschoten

In tegenstelling tot de persberichten, die de Dienst voor Legercontacten (DvL) niet in beweging kon krijgen, heeft het Zondagavond uitgegeven communiqué der republikeinse regering over de actie in het Krawangse prompt effect gehad. Gisteren ontvingen wij uitvoerige bijzonderheden van de DvL, en we zullen maar zeggen: beter laat dan nooit. In de ´toelichting omtrent de actie in het Krawangse´ wordt gezegd, dat er in de eerste maanden na de politionele actie in dit gebied betrekkelijke rust heerste. Langzamerhand echter had infiltratie van republikeinse benden plaats, die een goedgeorganiseerde activiteit op touw zetten, en de hele bevolking van het Krawangse onder dwang wisten te brengen. Toen deze organisatie zich krachtig genoeg achtte, ging zij tot openlijk verzet over. Op grote schaal werden bruggen, wegen, rijstpellerijen en spoorlijnen vernield. Tankvallen werden gegraven. Ieder, die niet ten volle medewerkte, liep gevaar ontvoerd en afgemaakt te worden, waarvoor speciale ´beulen´ waren aangesteld. Uit de stuw bij Balahar in de Tjitaroem werden 28 onthoofde lijken gevist. Een schrijver van de republikeinse wedana werd ontvoerd en moest verschillende executies bijwonen. Vóór hij zelf aan de beurt was, wist hij te ontvluchten. Eén slachtoffer werd niet ´behoorlijk´ vermoord (de nekslag kwam niet geheel goed aan) en wist, na als ´lijk´ in de kali geworpen te zijn, zich zwemmend te redden en meldde zich bij de dichtstbijzijnde Nederlandse post. In vele kali’s meer naar de kust werden eveneens talrijke onthoofde lijken aangetroffen.
Deze misdaden, sabotages en vernielingen, namen in aantal en hevigheid toe, zodat in de tweede week van December krachtig moest worden opgetreden. Op 9 december begon men met het gebied af te sluiten, waarbij kwam vast te staan dat kampong Rawagedeh het centrum van de bendeactiviteit was. De bendeleden kwamen bij groepjes van 10 de kampong uit en openden op verschillende plaatsen het vuur. 150 van hen werden neergeschoten en 9 gevangen genomen. o.w. een Indiër, vermoedelijk een lid van de Internationale Brigade. Bij huiszoeking in de kampong werden republikeinse stempels en lidmaatschapskaarten van strijdgroepen gevonden. De zwaarste wapens, die bij deze actie aan Nederlandse zijde zijn ingezet, waren 3 inch mortieren.
Toen op 10 December het hele gebied rond Krawang was afgesloten, werd met een algemene doorzoeking begonnen. Deze actie resulteerde in een hele reeks van kleine gevechtscontacten met benden, waarbij zij kleine verliezen leden, meestal van zo´n vijf man. De actie is nog steeds niet ten volle beëindigd. Zij heeft tot resultaat, dat de benden naar het noorden gedreven worden. Het gebied is veel rustiger geworden en de bevolking keert weer naar de desa’s terug. Zij is echter nog steeds bevreesd voor de wraak van de benden en daarom zijn de kampongs, waar de Nederlandse troepen gelegerd zijn, overvol.

27 december
Onderzoek Krawang Affaire?

Uit Republikeinse bron verneemt Reuter, dat de Republikeinse regering een schrijven gericht heeft tot de Commissie van Goede Diensten (CGD), waarin gevraagd wordt een onderzoek in te stellen naar de gebeurtenissen in Krawang, waar volgens de republiek 300 Indonesische burgers gedood werden en 200 gewond bij een actie van het Nederlandse leger.
 

Bezoekers-statistieken

LINKS

Uit de zak van de Tjelana Monjet

BBC: Indonesian Flashpoints

LAYANGAN
12 Indodichters

Sierkan-lezingen

Onze Plek

NIEUW-INDISCH
 Nieuw-Indisch: meer aandacht in de media voor de indische cultuur

Kamus Elektronik Bahasa Indonesia

INDOWEB
community voor indo's op het i-net

Bona Ni Pasogit
Batakse stammen

De gedrukte versie van BLIMBING kost Euro 2,50 (o.m. bij Boekhandel Van Stockum in Den Haag)
Een abonnement voor een jaar (zes nummers) kost Euro 15,00, door storting van dit bedrag op gironummer 7786434, t.n.v. Blimbing, 
Westerweg 61, 1815 DD Alkmaar
Tel/fax +31 72 5115499