In het oude Indië had bijna ieder huis zijn eigen, speciale bewaker. 'De tokék.', zo vertelde mijn oude, trouwe, halfblinde babu me eens in vertrouwen, ' is een bijzonder geschenk van God. Ze doen niemand kwaad.' En in mijn oor fluisterde ze: 'Tokéks zijn in hun vorige leven brave en dappere hadjis geweest, maar vertel dit alsjeblieft aan niemand verder, sinyo.'

Vóór de oorlog hadden we bij ons thuis ook een tokék. Toen we ons op een avond gereed maakten om te gaan slapen, hoorden we opeens mijn zuster Riet hysterisch schreeuwen. 'Help, help, een tokék in mijn bed. Felix! Theo! Papa! Help, help, help!' Riet rende naar een andere slaapkamer, waar ze gekalmeerd werd door mijn zusters. Voorzien van een stok, bezem en keukenmes snelden vader en de overige helden naar de slaapkamer van Riet. Nadat het gevecht was gestreden lag op een krant op de vloer de 18cm lange dode tokék (grijze huid met daarop gele en paarse stippels en streepjes), de kop totaal vermorzeld. Omdat ik altijd al een zekere angst voor deze krengen heb gehad, rende ik bij het zien van dit dode beest zelfs nog weg.

Sudamin woont met zijn vrouw en drie kinderen in Nyanjuk, een plaatsje 45km ten westen van Prigen. Daar werkte hij tot voor kort in de bouw. Vroeg in de avond, na het werk, bad en avondeten ging hij regelmatig langs bij zijn buren om in hun huizen tokéks te vangen. Hij had namelijk van mensen gehoord dat er voor deze mormels belangstelling bestond. Hij kon zijn oren niet geloven toen spoedig de eerste bestelling binnenkwam. De vraag om tokéks groeide zo hard dat er op het laatst geen tokék meer te vinden was in de huizen van het plaatsje. Sudamin ging ‘s avonds nu de bossen in. En weer later naar de kerkhoven waar die beesten zich ook ophielden. Nog altijd was hij de enige verkoper in Nyanjuk. Ondertussen ging hij experimenteren en kwam daarbij op het idee de tokéks in olie te braden. Die smaakten best. Hij liet ook zijn vrouw er van proeven, daarna zijn vrienden die hij eerst niet vertelde wat ze voorgeschoteld kregen.

Sudamin stopte met zijn carrière in de bouw en opende met zijn vrouw vervolgens een warung. Daar verkocht hij, buiten de rijst met gewone goedkope sayurs, ook krokant gebraden tokéks. Aan hun specialiteit hing eveneens een speciale prijs. Een kommetje rijst met 4 tokéks goreng kost 5000 rupiahs! De zaak liep gesmeerd. Voor een maaltijd moest men zelfs in de rij staan, te meer omdat het eten van tokéks een goed middel is tegen allerlei vormen van huidziekten. Voor hun warung staat nu ook tokéksoep op het menu, terwijl hij olie uit de gedroogde tokékhuiden perst om die dan als medicijn te verkopen.

De ex-bouwer van muren voor huizen beschikt heden over een twaalftal tokék jagers, die helemaal tot Kediri op tokékjacht gaan. Maar ook in Kediri is het aantal tokéks inmiddels praktisch nihil. De jagers zijn Curiban en Madiun (een heel stuk verder, dus) al dicht genaderd. Sudamin vertelt dat hij per dag minstens 5000 tokéks nodig heeft. Hij koopt ze levend, voor 400 rupiahs per stuk. Behalve voor de warung levert hij ook tokéks aan de tokékexporteurs. Die zenden deze beestjes in poedervorm naar China en Korea. Sudamin wenst alleen levende en onbeschadigde tokéks. Die sluit hij in kooien op. Hij zegt dat je een handige jager moet zijn, bewapend met een 4 meter lange bambustok voorzien van een flinke haak om in een flits die krengen van de takken los te rukken. Dat is een kunst op zich, zegt hij trots. De beste tijd is tussen zeven en één uur 's nachts; liefst bij volle maan en er een flinke bries waait. Verder aan te bevelen is dat de jagers zich een een autobatterij met flashlight aanschaffen. Met zo’n batterij op je rug schijn je de beesten blind, zegt hij, en zijn ze met hun blinkende ogen op afstand al zichtbaar.

Veel geluk Sudiman, die in Nyanjuk bekend staat als een succesvol ondernemer. Voor mij hoef jij die tokéks niet op te dienen.

Kort na het betrekken van ons huis hier in Prigen vervingen we het lekkende zinken dak met gebakken dakpannen. We hebben nog geen last gehad van tokéks. Maar ‘s nachts hoor ik in de verte wel eens een tokék. Soms roept hij wel zeven keer tokék. Dan wordt het weer stil.

Jan Schlechter