Vanaf 1 juli aanstaande staat in het Oosterpark (Amsterdam) een monument dat symbool zou moeten zijn voor het slavernij verleden en de uitwerking daarvan op de hedendaagse multiculturele samenleving. Het zou de verbondenheid door vrijheid van alle in Nederland wonende bevolkingsgroepen moeten symboliseren.

In het algemeen wordt onder de term slavernij verstaan het bezitten kopen of verkopen van mensen, tot doel hebbend dezen onder dwang en onbetaald werk te laten verrichten.

De geschiedenis kent genoeg voorbeelden en vormen van slavernij. Zo bezaten de Azteken slaven, nodig voor de bouw van steden en die vanwege een krappe arbeidsmarkt van elders gehaald werden. Van slavernij was eveneens sprake in dynastiek China en in het land van mythen en sagen bekleedden slaven onder meer openbare ambten, waren zij soldaat of voerden een ambacht uit. Het werk van slaven in de koninkrijken van Afrika was van huishoudelijke aard. Allen hadden echter met elkaar gemeen dat zij een zekere maatschappelijke status bezaten, met respect werden behandeld en bepaalde vrijheid genoten. Het hebben van slaven duidde toentertijd op macht, rijkdom en aanzien en had daarom niets te maken met de handel ín.

Als voor de kusten van het Afrikaanse continent de Portugese Engelse Franse én Hollandse handelsschepen verschijnen, gaat het met de slavernij - zoals de Afrikaan haar kent en sinds eeuwen zelf toepast - verschrikkelijk mis. Prestige verandert in weerzinwekkend persoonlijk gewin. De snel in gang gezette transatlantische verscheping van levende marktwaar vindt op zeer uitgebreide schaal plaats (de schattingen variëren van 11 tot 15 miljoen Afrikanen) en wordt bovendien op uiterst wrede wijze uitgevoerd. Vierhonderd jaar lang komt Afrika tegemoet aan vraag en aanbod uit Europa, Noord- en Zuid-Amerika en de landen gelegen in de Indische Oceaan. Het betaalt hiervoor de allerhoogste prijs. Miljoenen Afrikanen worden niet alleen gedwongen hun persoonlijke vrijheid op te geven, niet alleen uit het beschermende netwerk van familie geplunderd, niet alleen beroofd van hun eigenwaarde, maar de uitbuiting leidt er tevens toe dat zorgvuldig opgebouwde, goed functionerende gemeenschappen totaal vernietigd worden. Afrika vandaag is geteisterd en op praktisch alle fronten verlamd. Het wordt verscheurd door stammenoorlogen, honger, ziekten en bloedige machtovernames. Haar erfenis bestaat immer nog uit de scherven van een schandelijk bewind dat door Europese en Amerikaanse meesters werd verzonnen en uitgevoerd.

De Verenigde Naties organiseerden in september 2001 in de Zuid-Afrikaanse stad Durban de Wereld Conferentie tegen Racisme. Reeds vóór de agenda bepaald werd gaven de Verenigde Staten van Amerika blijk fel tegen het aanbieden van excuses te zijn wegens het bedrijven van de slavernij. Dat land stuurde uiteindelijk alleen waarnemers naar de conferentie. De Europese Unie (België uitgezonderd) liet formeel weten de slavernij weliswaar te betreuren, maar niets te voelen voor verontschuldigingen, noch in te stemmen met het voorstel de slavernij te zien als een misdaad tegen de menselijkheid. De EU redeneerde dat aanbieding van officiële excuses haar - gezien de geldende regels inzake Internationaal Recht - op glad ijs zouden doen begeven. De eertijds koloniale machten vreesden bovendien een lawine van aanvragen om compensatie van zowel de Afrikaanse landen als van miljoenen Afrikaanse Amerikanen. De conferentie ging tenslotte akkoord met twee documenten waarin de buitengewoon gedetailleerd de gruwelijkheden van de slavernij worden beschreven en waarin de conferentie bevestigt dat de wereld de slachtoffers dient te steunen en te helpen, hen hun waardigheid terug te geven en de schade voortgekomen uit de slavernij te herstellen. Zo'n pover resultaat moeten wij onszelf - collectief - zeer ernstig kwalijk nemen!

Een dag na sluiting van de conferentie worden de meesters van weleer i.c. de arrogante leiders van nu ruw wakker geschud wanneer drie passagiersvliegtuigen zich in Amerikaanse gebouwen dan wel Amerikaanse grond boren. De vinger wijst al snel naar Osama zoon van Laden. (Waar hebben we 'bukan saya' eerder gehoord?) Het is Afrika dat lijdt. Het is Afrika dat arm is. Het is Afrika dat de noodzakelijke structuur in al haar gelederen mist. Het is Afrika dat een broeinest werd van extremisten omdat we het continent na afschaffing van de slavernij met pragmatische lapmiddelen hebben geholpen. En het is uitgerekend dát werelddeel waar Osama bin Laden de vruchtbare bodem voor zijn snode plannen vond.

Overigens is de slavernij nooit van de kaart verdwenen. Zij tiert nog altijd welig. Overal ter wereld, ook in Nederland, achter gesloten deuren. Wordt het geen tijd eerst die te onthullen?

Renée Soute