COLOFON
mei 2003
Bezuinigingen
Voorspelbare Perkaras
Amanda´s Laatste Kans
Nog meer reacties
Dat is me toch
wat
Niod-column
Lilian Ducelle over Indisch in de aanbieding
Mislukte informatie over Tweede Gebaar
Verslag open discussies over BHO
Bespreking achterstelling in BHO
Discussiemiddag over Het Tweede Gebaar, een farce
Brief INOG aan Indisch Platform
Verslag vijfde Jembatanforum dd 9 november
Verslag Perkara-forum 22 oktober
Moderne boekhandels in Jakarta
Open brief aan voorzitter klankbordgroep
Indisch Platform is niet verantwoordelijk
Jembatanreactie op Jan de Kleyn
BOEKEN:
Tjimahi
Steijlen
Maleo
Gesignaleerd
juni 2002
Standpunt ambassadeur Abdul Irsan
Symposium
13 april 2002
Toespraak van mevrouw Gerda Verburg, eerste
ondervoorzitter van de Tweede Kamer bij de bijeenkomst van de Stichting
Herdenking 15 augustus 1945, op 14 augustus 2002 om 11.00 uur in de Tweede Kamer
in de Hal Binnenhof 1a.
Geachte dames en Heren
Her verheugt mij, als recent benoemde ondervoorzitter van de Tweede Kamer, zeer
uw gezelschap hier in het Tweede-Kamergebouw te mogen begroeten bij de
jaarlijkse herdenking vaan de vooravond van de 15e augustus. In het afgelopen
haar zijn wij opgeschrikt door enkele gebeurtenissen, die onmiddellijk in de
geschiedenis zijn gekerfd en waaraan we keer op keer herinnerd zullen worden.
Nog geen maand na de herdenking hier op 14 augustus vorig jaar vond in New York
de onvoorstelbare aanslag plaats op de Twin Towers. Deze gebeurtenis en de
oorlogshandelingen die daarop volgden in Afghanistan, hebben waarden en normen
én het gevoel van veiligheid in de hele wereld een totaal andere betekenis
gegeven. En de dag na bevrijdingsdag dit jaar werd onze Nederlandse maatschappij
getroffen door een even zo onvoorstelbare aanslag op een politicus. Ook op
nationaal niveau werden hierdoor onze waarden en normen én ons gevoel van
veiligheid in een ander perspectief geplaatst. Bij u, en zeker bij ouderen onder
u zal dat onbestemde gevoel van onzekerheid, onveiligheid een bepaald, niet blij
makend gevoel van herkenning teweeg hebben gebracht.
Vandaag en morgen herdenken wij het eind van de oorlog in zuidoost Azië.
Herdenken is stilstaan bij en in gedachten teruggaan naar momenten, of misschien
beter omschreven: monumenten als mijlpalen in de tijd. Herdenken doe je altijd
met gemengde gevoelens. Verdriet is er om het leed en al het dierbare dat je
hebt verloren; blijheid omdat je verlost werd van een groot kwaad en de toekomst
weer mogelijkheden bood. Of, zoals de Indische schrijven Njoo Chong Seng zo
poëtische beschreef: “Vreugde wordt altijd besproeid door tranen, als uit de
altijd voorgolvende Zuidelijke Zee, als uit de hemel in de regentijd.”
Dit jaar herdenken we twee belangrijke gebeurtenissen. Het was eerder dit jaar,
op 28 februari, 60 jaar geleden dat de slag in de Javazee werd verloren waarna
Japan het (toen nog) Nederlands Indië, maar ook andere delen van Zuidoost Azië
bezette. Een andere herdenking betreft natuurlijk het feit dat 400 jaar geleden
de VOC werd opgericht. Een omstreden herdenking, viering mocht het niet worden
genoemd. Echter, we kunnen er niet omheen; het bestaan van de VOC is
onlosmakelijk met uw leven en uw lot verbonden. En even zo onlosmakelijk is het
verbonden met het Indonesië bezette. Een andere herdenking betreft natuurlijk
het feit dat 400 jaar geleden de VOC werd opgericht. Een omstreden herdenking,
viering mocht het niet worden genoemd. Echter, we kunnen er niet omheen; het
bestaan van de VOC is onlosmakelijk met uw leven en uw lot verbonden. En even zo
onlosmakelijk is het verbonden met het Indonesië van nu, en de geschiedenis van
ons land Ons leven, en dat van de hele westerse wereld, zou er zonder het Indië
en de VOC anders uit hebben gezien. Dit ‘enerzijds-anderzijds’ is ook van
toepassing op het hoofdstuk ‘koloniën’ dat vanuit het perspectief van nu, niet
het mooiste stuk vormt van de geschiedenis van Nederland. Koloniën werden dan
ook ‘wingewesten’ genoemd en die winsten uit Indië werden als de Indische baten’
omschreven.
Sinds de vijftiende eeuw was het voor een Europees land echte ‘een must’ om
koloniën te hebben. Portugal, Spanje, Engeland, Frankrijk en Nederland in
Zuidoost Azië en Afrika, waar ook Italië, Duitsland en België een rol speelden.
Dat wij handelden zoals de andere landen om ons heen en dat het om nationaal
zelfbehoud in een onrustig Europa ging, kan natuurlijk nooit een excuus zijn.
Zeker in een tijd waarin oude koloniale gebieden ten aanzien van hun
geschiedenis en de rol van de Europese koloniale machten daarin een groter
zelfbewustzijn ontwikkelen. Echter, onder de VOC kwam menig lokaal vorst of
machthebber vanwege het gewin graag tegemoet aan de wensen van de
vertegenwoordigers van de VOC. En dan gebeurde niet alleen in het oude Indië.
Het is dan ook 200 jaar gelden dat de Bataafse Republiek, zoals Nederland toen
genoemd werd, bij de vrede van Amiens alle eerder in de Franse jaren daarvoor
verloren koloniën in Indië weer terug kreeg. Enkele jaren daarna – de Republiek
was inmiddels het Koninkrijk Holland geworden, met de broer van Napoleon als
koning – wordt een krachtdadig gouverneur-generaal benoemd: Daendels. Er gaat
bestuurlijk een andere wind waaien en dat betekent voortdurende pogingen tot
uitbreiding en annexatie van delen van Indië. Er komt een ministerie van
Koloniën en de hele 19e eeuw door vinden er militaire acties en schermutselingen
plaats in het kader van die verwerving van nieuw koloniaal grondgebied. Hele
garnizoenen worden uitgeroeid en een veelvoud aan slachtoffers valt onder de
plaatselijke bevolking. Mede door de toename van het aantal militairen in de
tweede helft van de 19e eeuw groeide de Europese bevolking in Indië snel. Van de
circa 45.000 Europeanen in die tijd, was bijna éénderde militair.
Ik haal dit stukje geschiedenis aan om te accentueren dat wij hier in Nederland
daar maar heel weinig van af wisten. Voor u is het misschien een bekend verhaal
maar iedere Nederlander zou hiervan beter op de hoogte moeten zijn. Ook nu nog
én, misschien wel juist nu, in een tijd waarin de wereld op zoek is naar een
nieuwe balans, in vrijheid, veiligheid en verantwoordelijkheid.
Ik sla nu bijna een eeuw geschiedenis over en kom in 1942 terecht. Indië telt
inmiddels een kwart miljoen Europeanen, waarvan er ruim 210.000 de Nederlandse
nationaliteit hebben. Driekwart van deze groep is in Indië geboren. Indië is hun
vaderland, Nederland het moederland. De meesten zijn Indo-europeanen, zoals ze
officieel worden genoemd. Met een bevolking van – toen – zo’n 70 miljoen Indiërs
(*) vormde deze groep een bijzonder kleine minderheid, waarvan weer een kleine
minderheid het tot dan voor het zeggen had. Dat was overigens sinds de
oprichting van de VOC al zo.
42.000 Nederlanders komen in krijgsgevangenschap en circa 100.000 burgers worden
in de kamoen bijeengebracht. Bijna 10 procent van de Nederlanders haal het eind
van de oorlog niet. Zonder twijfel hebt u allen dierbaren en bekenden onder deze
slachtoffers. Het leven als krijsgevangene of in de kampen was niet gemakkelijk,
om het maar eens eufemistisch uit te drukken. Maar de tienduizenden
Indo-europeanen, die buiten de kampen zijn gehouden, de zogenaamde
‘buitenkampers’, hadden het evenmin makkelijk. Weliswaar waren velen nauwelijks
van de lokale bevolking te onderscheiden, mar zij werden wel gediscrimineerd en
waren in feite vogelvrij. En dan wordt het 15 augustus 1945; de officiële datum
waarop de oorlog is afgelopen. Er is veel geleden in de Japanse tijd; maar de
ellende die na 15 augustus 1945 in Indië begon kwam dubbel zo hard aan omdat men
na de bevrijding hoopte en verwachtte dat het allemaal voorbij zou zijn. Op 17
augustus volgt, na jarenlange indoctrinatie door de Japanners, de
onafhankelijkheidsverklaring. De chaos die dan ontstaat wordt alleen maar
groter. De bevrijding door de Engelsen verloopt traag en moeizaam. De Japanners
krijgen de opdracht de bewoners van de kampen voor hun eigen veiligheid nog
binnen te houden. Dat moet een onwerkelijke toestand zijn geweest. De
Nederlandse regering kan nauwelijks reageren en transport is er al helemaal
niet. De jaren van de Bersiap worden een ware beproeving voor iedereen met een
Europese achtergrond./ En zo ontstaan de exodus naar het moederland, waar men
ontredderd en zonder bezittingen aankomt. Nederlanders met een
vluchtelingenstatus temidden van landgenoten in het eigen land; iets wat men
zich (en zeker op bestuursniveau) te weinig gerealiseerd heeft en waar nog
steeds velen in ons land zich niet van bewust zijn.
Natuurlijk had men hier ook oorlog gehad, maar weinigen waren van huis en haard
verdreven. Prinses – en later koningin – Juliana had daar wél begrip voor. Zij
had immers ook een periode van ontheemding achter de rug. De exodus naar
Nederland begon in 1945 en eindigde pas in 1963 met de zogenaamde spijtoptanten;
de Indo-europeanen die aanvankelijk de Indonesische nationaliteit hadden
aangenomen in de hoop op integratie; een hoop die vals bleek te zijn.
Dames en heren, ik wijd hierover zo uit – en ik herhaal dat nog eens – omdat er
zo weinig over uw geschiedenis bekend is. Deze onderbelichting zal, naar ik hoop
in de toekomst veranderen. Er wordt al veel aan onderzoek gedaan, naar de
buitenkampers, naar de tijd van de Bersiap en naar de Indische kampen. Dat is
ook hard nodig, want de generatie die dit aan den lijve heeft wordt jaarlijks
kleiner. Gelukkig zijn er inmiddels vele dagboeken en publicatie van deze
generatie verschenen. Maar er blijven nog honderden, zo niet duizenden aspecten onder- of zelfs onbelicht van uw en mijn, van onze Nederlandse geschiedenis in
Indië. Een geschiedenis van 400 jaar en uiteindelijk 400.000 mensen, die aan het
eind van deze episode een rol speelden. Het is daarom goed dat een onderdeel van
Het Gebaar, hét grote historisch onderzoek door het Niod, volgend jaar van start
gaat. Want, pas wanneer je de geschiedenis kent, en dat geldt voor ons allen,
kun je vaststellen waar je staat, én je voorbereiden op, en sterk maken voor de
toekomst, hoe wisselvallig en onzeker deze ook kan zijn. Dat heeft het afgelopen
jaar nog eens extra onderstreept! Maar de veerkracht van de mens is groot, u
bent daar het levende voorbeeld van!
(*) NB: Deze betiteling van mensen die men tegenwoordig Indonesiërs noemt,
indertijd inlanders, komt voor rekening van mevrouw Verburg en staat in de
verspreide tekst. (Red. Blimbing)
Uit de zak van de Tjelana Monjet
NIEUW-INDISCH
Nieuw-Indisch: meer aandacht in de media voor de indische cultuur
Kamus Elektronik Bahasa Indonesia
INDOWEB
community voor
indo's op het i-net
Bona Ni Pasogit
Batakse stammen
