Twee BLIMBING-redacteuren, Huib Deetman en Peter Schumacher zijn door Trouw uitvoerig geïnterviewd n.a.v. hun stellingname tegen de ‘viering’ alléén van het vierhonderdjarige VOC jubileum. Haro Hierkema schreef onder bovenstaande titel voor De verdieping, donderdag 14 februari 2002 de tekst waaruit wij hieronder fragmenten overnemen

'Nederland is een roofstaat'', zegt Peter Schumacher. En met een grimas laat hij erop volgen: ,,Nog steeds''. De oud-journalist citeert Multatuli, die anderhalve eeuw geleden de wandaden van de Verenigde Oost-Indische Compagnie aan de kaak stelde, en vindt dat er sinds de tijd van de VOC weinig veranderd is. [...] Bij het woord 'viering' reageren Schumacher en zijn maat Huib Deetman in de redactie van het internetmagazine Blimbing, als door een wesp gestoken. Deetman - hij noemt zichzelf een 'echte indo', geboren op Oost-Java als kind van een PTT'er en in de jaren vijftig voor studie naar Nederland gekomen - trekt er in zijn elektronische tijdschrift heftig tegen van leer. Hij spreekt er schande van dat er feest gevierd wordt 'over de ruggen' van de oorspronkelijke bevolking van Indonesië.

,,Herdenken is prima. Maar als dat gebeurt vanuit de filosofie dat er met de VOC iets groots verricht is, vraag ik me afe ten koste van wat? Ik eis helemaal geen monument voor de slachtoffers van de VOC; dat vind ik onzin. Maar je kunt toch geen feestje bouwen, als je terugdenkt aan de aaneenschakeling van moordpartijen en onderdrukking die in naam van de VOC is uitgevoerd en die gesanctioneerd is door de Nederlandse koopmansgeest?''

Bij de presentatie van het nationale comité dat het VOC-jubileum coördineert, is volgens de Blimbing-redactie geen oog geweest voor de schaduwzijde van de Compagnie. Deetman, inmiddels gepensioneerd bibliotheekdocent, zag hetzelfde eenzijdige beeld van de VOC als hij in zijn Indische jeugd heeft meegekregen. ,,Wij zijn via de schoolboeken opgevoed met een verheerlijking van de Indische geschiedenis. Jan Pieterszoon Coen, dat was een held. Dat er in zijn tijd veel Indiërs [een term van Hierkema, niet gebezigd door de twee Blimbingers, waarmee hij ‘inlanders’, of Indo’s bedoelde - red. Blimbing] zijn uitgeroeid, is ons nooit verteld. Dat heb ik pas veel later gelezen.''

Hij gruwt van het programma en sneert over een 'kostenverslindende zeiltocht van het replicaschip Duyfken van Australië naar Nederland, symposia op universiteiten en concerten met muziek van Sweelinck, blaaspoepers en shantykoren'. Bij de eerste aanblik zag hij geen enkele spreker of muziekgroep uit zijn geboorteland, wel louter lezingen over de krijgshaftigheden van Nederland. ,,Daarom geven wij een tegengeluid tegen die bombarie'', zegt Schumacher. Hij werd geboren op West-Java in een 'typisch koloniaal nest', kwam op zijn zestiende naar Nederland en moet voor zijn 'Indische' bloed een paar generaties terug. ,,Maar we hebben dezelfde wortels'', vergoelijkt Deetman.

Schumacher: ,,Wij overdrijven, net als Multatuli met zijn kwalificatie van Nederland als roofstaat. Als hij een genuanceerd boek over de rol van Nederland in Indië had geschreven, had hij nooit wat bereikt. Je moet soms overdrijven om de aandacht te trekken. De VOC heeft natuurlijk voor enorme welvaart gezorgd, maar dat is wel bekeken door een Nederlandse bril. In feite ging de VOC uitsluitend op roof uit en was er weinig oog voor de bevolking. Het enige wat telde, was dat ze aan handelswaar kwam - als het niet goedschiks kon, dan maar kwaadschiks.''

Het kritische geluid van Blimbing (een naam van een Indische vrucht die beurtelings zoet en zuur smaakt) past volgens Schumacher en Deetman niet bij de mythe die de eerste en tweede generatie van Indië instandhoudt. ,,Men blijft maar hangen in het sfeertje van tempo doeloe. Daar is niks mis mee. Ook wij zijn in Indië geboren en hebben daar prachtige jeugdherinneringen aan. Maar het begint ons te vervelen dat veel oud-Indiëgasten blijven steken in de verhalen over dat goeie oude Indië, terwijl ze geen oog willen hebben voor de negatieve kanten.''

Schumacher pleit voor meer onderzoek naar de zwarte bladzijden van het VOC-verleden. ,,Maar misschien moet je daarvoor naar het buitenland. De beste boeken over de dekolonisatie van Indië zijn immers geschreven door Amerikanen en Engelsen. Die worden niet geremd door gevoeligheden, zoals die nog bij oude Indiërs [zie eerdere opmerking bij dit woord, red. Blimbing] of militairen leven. Er is nog steeds een generatie die het gevoel heeft dat Indië hen is afgepikt. Die wil dat mooie beeld vasthouden. Daar past de VOC ook in.''

Herman Keppy, eindredacteur van het Molukse blad Marinjo, vindt de VOC-'viering' een belediging voor alle volkeren die door de Compagnie zijn 'geraakt'. In zijn tijdschrift riep hij Ambonezen onlangs op niet mee te doen aan de festiviteiten, uit piëteit en liefde jegens mojangs (voorouders). ,,Laat onze ziel hun nagedachtenis bewenen'', luidt zijn appèl. Hij herinnert eraan dat de Molukken ooit een rijke specerijenarchipel was, een parel aan de kroon van Nederland, maar door de beruchte 'hongitochten' van diezelfde Nederlanders van hun bomen zijn beroofd en tot armoede zijn vervallen.

Wim Manuhutu, directeur van Moluks Historisch Museum in Utrecht, heeft geen behoefte om het jubileum van de VOC te negeren. ,,Ontegenzeglijk heeft de VOC bloed aan de handen gehad. Maar het is ook weer te simpel om te zeggen dat Nederland op de Molukken een soort paradijselijke situatie heeft verstoord. De VOC is daar destijds met open armen ontvangen, omdat men daar voordeel van verwachtte. Je kunt niet beweren dat de VOC alleen slecht deed. Vanuit de Amsterdamse Kamer van de Compagnie is bijvoorbeeld altijd benadrukt om overzee geen oorlogen te voeren. Dat was weliswaar niet uit vredelievendheid, maar omdat oorlog geld kostte. Het waren vooral lokale bestuurders als Jan Pieterszoon Coen die nogal rigoureus te werk gingen; daar werd binnen de VOC ook tegenaan gehikt.''

Gert Oostindie, directeur van het Koninklijk Instituut voor Land-, Taal- en Volkenkunde in Leiden (KILTV), vindt dat het verhaal over de Compagnie pas compleet is, wanneer ook de slavernij en andere kwalijke kanten worden belicht. Op de website die zijn instituut heeft gemaakt voor de stichting 'Viering 400 jaar VOC', gebeurt dat ook. ,,Anno 2002 kun je daar niet meer omheen'', zegt de hoogleraar.

Het instituut van Oostindie organiseert 18 april een debat over de schaduwkant van de VOC in de Amsterdamse Balie. Aan de Leidse universiteit is tot juni een studium generale aan de gang met lezingen over verschillende aspecten van de Compagnie. En 20 maart, de oprichtingsdag van de VOC, houdt Leonard Brussé in de Ridderzaal een historische rede waarin hij evenmin de kritische noten schuwt.

,,In de VOC-tijd zijn de meest vreselijke moordpartijen aangericht'', zegt de bijzonder hoogleraar in de Europees-Aziatische betrekkingen in Leiden. ,,Maar over de VOC mogen we ook hele andere dingen vertellen. Net zo goed als we bijvoorbeeld bij de herdenking van honderd jaar auto ook niet alleen praten over de 'grootste moordenaar in de geschiedenis van Nederland'. Ons moderne zakenleven gaat terug op die naamloze vennootschap, alle problemen die we hebben met good governance (goed bestuur), had de VOC ook.''

Ondanks de brede kritiek blijft de website van het nationale comité spreken over een viering van 400 jaar VOC, al geeft voorzitter E. Hessing in een reactie in Blimbing aan dat het programma naast aandacht voor de economische en culturele betekenis van de VOC inmiddels ook ruimte geeft aan bezinning over de schaduwzijden ervan. Voor Multatuli's geestverwanten Deetman, Schumacher en Keppy is dat een kleine genoegdoening, al staat hun symposium 'Wat valt er te vieren?' (13 april, Odeontheater, Amsterdam) nog niet op de landelijke activiteitenkalender.

(Copyright: Trouw)

Interview met Herman Keppy (Marinjo) staat op de website van dagblad Parool